Cao đẳng
Bùi Văn Tài: Khi kỹ năng nghề mở rộng con đường lập nghiệp
Những ngày còn học Chế tạo thiết bị cơ khí tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, Bùi Văn Tài cùng nhóm sinh viên tham gia dự án “Máy rửa tay khử khuẩn”. Từ một bài toán cụ thể, nhóm phải đưa kiến thức đã học vào quá trình thiết kế, lựa chọn vật liệu, gia công và lắp ráp để hoàn thiện sản phẩm. Với Tài, đó là trải nghiệm đáng nhớ của những năm học nghề, khi kiến thức không còn nằm trên bản vẽ hay trong giáo trình mà được kiểm chứng bằng chính sản phẩm do nhóm trực tiếp thực hiện. Việc cùng nhau xử lý một sản phẩm cụ thể cũng giúp anh sớm nhận ra khoảng cách giữa một ý tưởng và một sản phẩm hoàn chỉnh nằm ở rất nhiều chi tiết: một kích thước chưa hợp lý, một vật liệu lựa chọn chưa phù hợp hay một khâu gia công thiếu chính xác đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Chuyên ngành Chế tạo thiết bị cơ khí mang đến cho Tài một quá trình học tập gắn khá chặt với thực hành. Anh được tiếp cận từ đọc bản vẽ, thiết kế, lựa chọn và xử lý vật liệu đến gia công, lắp ráp, sử dụng máy móc. Những kỹ năng này tạo thành một chuỗi liên kết, trong đó mỗi công đoạn đều tác động đến công đoạn tiếp theo. Người học vì thế không chỉ cần biết thực hiện một thao tác mà phải hiểu vì sao phải làm như vậy, làm ở thời điểm nào và kết quả của nó ảnh hưởng ra sao đến sản phẩm sau cùng. Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa việc chỉ biết một kỹ thuật riêng lẻ và khả năng thực sự làm việc với một sản phẩm.
Sau khi tốt nghiệp, Tài dành nhiều năm làm việc tại các doanh nghiệp ở những vị trí khác nhau. Nếu thời gian học giúp anh hình thành kỹ năng chuyên môn thì môi trường sản xuất lại đưa những kỹ năng đó vào những yêu cầu khắt khe hơn. Ở doanh nghiệp, một sản phẩm đạt yêu cầu không chỉ được đánh giá bằng việc có làm đúng kỹ thuật hay không. Tiến độ, chi phí, chất lượng, khả năng phối hợp giữa các bộ phận và yêu cầu của khách hàng đều tác động trực tiếp đến hiệu quả công việc. Từ những trải nghiệm đó, Tài dần có cách nhìn rộng hơn về nghề nghiệp. Anh không còn chỉ quan tâm đến việc hoàn thành phần việc của mình, mà bắt đầu chú ý đến cả quá trình phía sau và phía trước của công đoạn mình đảm nhiệm.
Đây cũng là giai đoạn giúp Tài tích lũy một thứ kinh nghiệm khác với những gì có thể học trong xưởng thực hành. Khi trực tiếp làm việc tại doanh nghiệp, mỗi quyết định kỹ thuật đều gắn với một điều kiện cụ thể của sản xuất; mỗi sai sót đều có thể kéo theo thời gian, chi phí và ảnh hưởng đến tiến độ chung. Những va chạm như vậy buộc người làm nghề phải linh hoạt hơn, biết cân nhắc giữa yêu cầu kỹ thuật và điều kiện thực tế, đồng thời hình thành tác phong làm việc có trách nhiệm với kết quả cuối cùng.
Năm 2024, sau quá trình tích lũy đó, Tài thành lập Công ty TNHH Thương mại sản xuất phát triển Tài Việt và lựa chọn lĩnh vực nội thất để phát triển. Nhìn từ tên gọi ngành học sang lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, đây có thể là một hướng đi mới; nhưng xét từ công việc cụ thể, giữa hai lĩnh vực có sự kết nối khá rõ. Một sản phẩm nội thất cũng bắt đầu từ bản vẽ, tiếp tục qua khâu lựa chọn vật liệu, tính toán kích thước, gia công, liên kết các bộ phận rồi hoàn thiện và lắp đặt. Những yêu cầu ấy đòi hỏi khả năng hình dung sản phẩm trong không gian thực tế, hiểu đặc tính vật liệu và kiểm soát quá trình chế tạo – những kỹ năng Tài đã được tiếp cận từ khi còn học cơ khí.
Sự tương đồng ấy giúp Tài có lợi thế khi bước vào lĩnh vực mới, nhưng kinh nghiệm kỹ thuật không phải yếu tố duy nhất anh mang theo. Điều quan trọng hơn là sau nhiều năm làm việc, anh đã hiểu rằng một sản phẩm chỉ thực sự hoàn chỉnh khi đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu. Một thiết kế đẹp nhưng khó thi công sẽ tạo thêm vấn đề ở khâu sản xuất; vật liệu phù hợp về hình thức nhưng không đáp ứng yêu cầu sử dụng sẽ ảnh hưởng đến chất lượng; sản phẩm làm đúng nhưng không kiểm soát được chi phí cũng khó tạo ra hiệu quả kinh doanh. Từ góc nhìn của người từng trực tiếp làm kỹ thuật, Tài có điều kiện nhìn những vấn đề đó cụ thể hơn khi tổ chức công việc tại doanh nghiệp.
Vai trò của anh vì thế cũng thay đổi theo thời gian. Nếu trước đây trách nhiệm chủ yếu tập trung vào một công việc hoặc một công đoạn, khi điều hành Tài Việt, phạm vi quyết định rộng hơn nhiều. Anh phải quan tâm đến sản phẩm, khách hàng, tiến độ, nguồn lực và cách phối hợp để công việc vận hành hiệu quả. Kinh nghiệm từ những vị trí từng trải qua giúp anh hiểu công việc ở nhiều góc độ, từ đó có cơ sở để đưa ra lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế thay vì chỉ nhìn vấn đề từ một phía.
Anh chia sẻ:
“Những gì tôi học ở HHT giúp tôi có nền tảng kỹ thuật để bắt đầu công việc, còn những năm đi làm giúp tôi hiểu rõ hơn cách một sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu thực tế. Khi chuyển sang nội thất, tôi nhận ra nhiều kỹ năng mình từng học vẫn được sử dụng, chỉ là áp dụng trong một lĩnh vực khác. Vì vậy, tôi xem quyết định thành lập doanh nghiệp là sự tiếp nối những gì mình đã tích lũy, chứ không phải bắt đầu lại từ đầu.”
Ở góc độ của một người từng trải qua cả quá trình học nghề, đi làm và sau đó tự xây dựng doanh nghiệp, Tài nhìn việc học nghề theo cách thực tế hơn. Điều anh giữ lại không chỉ là những thao tác đã được thực hành, mà còn là khả năng đọc hiểu một sản phẩm, nhận diện vấn đề trong quá trình chế tạo và tìm cách xử lý chúng. Những năng lực đó có thể tiếp tục phát huy ngay cả khi môi trường làm việc thay đổi.
Quyết định khởi nghiệp của Tài vì thế cũng không đến ngay sau khi tốt nghiệp. Anh lựa chọn đi làm, trải nghiệm ở nhiều môi trường và quan sát cách các doanh nghiệp tổ chức công việc trước khi xác định hướng đi riêng. Quãng thời gian ấy cho anh cơ hội kiểm chứng năng lực của bản thân trong thực tế, đồng thời hiểu rõ hơn những yêu cầu đặt ra khi một người chuyển từ vị trí người thực hiện sang người chịu trách nhiệm về cả một hoạt động kinh doanh. Đến khi thành lập Tài Việt, anh đã có sự chuẩn bị từ cả chuyên môn lẫn kinh nghiệm thực tế.
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện của Bùi Văn Tài nằm ở chỗ nghề học không đóng khung lựa chọn nghề nghiệp của anh. Chế tạo thiết bị cơ khí cho anh những kỹ năng gắn với quá trình tạo ra một sản phẩm; những năm làm việc giúp anh hiểu sâu hơn về cách đưa kỹ năng ấy vào môi trường sản xuất; còn việc thành lập doanh nghiệp mở ra yêu cầu cao hơn về khả năng tổ chức và chịu trách nhiệm. Mỗi giai đoạn bổ sung một năng lực khác nhau, để đến khi bước vào lĩnh vực nội thất, Tài có thể tận dụng những gì đã có thay vì phải bắt đầu từ con số không.
Với đào tạo nghề, đó cũng là một giá trị đáng chú ý: một nghề được học bài bản có thể trở thành điểm xuất phát cho nhiều lựa chọn khác nhau, miễn là người học biết tiếp tục tích lũy và chuyển hóa những gì đã được trang bị thành năng lực đáp ứng công việc thực tế. Trường hợp của Bùi Văn Tài cho thấy kiến thức nghề có thể đi xa hơn tên gọi của ngành đào tạo, khi người học biết đưa nó vào những công việc mới và từng bước nâng mình từ người trực tiếp làm nghề lên người tổ chức, quản lý và tạo dựng hướng đi riêng.
Trung tâm TS & GQVL (thực hiện).
