Cao đẳng
Từ những ngày đầu xây dựng đến một cơ sở giáo dục nghề nghiệp có vị thế trong hệ thống đào tạo của Thủ đô, hành trình của HHT gắn liền với tên tuổi NGƯT. TS. Phạm Xuân Khánh. Không chỉ là người đứng đầu nhà trường, ông còn là người trực tiếp đặt ra những định hướng có tính quyết định: đào tạo phải đi cùng thực tiễn, nhà trường phải gắn với doanh nghiệp, khoa học – công nghệ phải trở thành động lực và mọi hoạt động cuối cùng phải quay về một mục tiêu: tạo cho người học năng lực nghề nghiệp và cơ hội việc làm.
Từ nền móng ban đầu đến một hướng đi riêng
Khi bắt tay xây dựng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, bài toán đặt ra không chỉ là dựng lên một cơ sở đào tạo mới, mà phải tạo được một mô hình đủ sức cạnh tranh trong một lĩnh vực vốn còn nhiều định kiến. Đào tạo nghề khi đó vẫn đứng trước tâm lý chuộng bằng cấp, trong khi một trường nghề công nghệ cao lại đòi hỏi nguồn lực lớn, từ đội ngũ, thiết bị đến chương trình đào tạo. Ông Phạm Xuân Khánh nhận nhiệm vụ trong hoàn cảnh ấy và cùng những cán bộ đầu tiên đặt những viên gạch đầu tiên cho HHT.
Điều quan trọng là ngay từ đầu, ông không chọn cách phát triển theo lối quen thuộc của một trường nghề. Quan điểm xuyên suốt được xác lập khá rõ: đào tạo nghề phải bắt đầu từ yêu cầu của sản xuất và kết thúc bằng năng lực làm việc của người học. Nhà trường không thể chỉ đào tạo những gì mình có, mà phải biết doanh nghiệp đang cần gì, công nghệ đang thay đổi ra sao và thị trường lao động đòi hỏi người lao động những năng lực nào.
Từ quan điểm đó, đào tạo gắn với doanh nghiệp dần trở thành một đặc trưng của Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Quan hệ với doanh nghiệp được đưa sâu vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, cập nhật công nghệ, tổ chức thực hành đến thực tập và tuyển dụng. Sinh viên được tiếp xúc với môi trường sản xuất sớm hơn, làm quen với thiết bị và quy trình thực tế, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa những gì học ở trường và những gì doanh nghiệp cần. HHT cũng chủ động mở rộng mạng lưới hợp tác với nhiều doanh nghiệp, tập đoàn trong các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật; đồng thời tìm kiếm những chương trình hợp tác quốc tế để người học có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ, phương pháp đào tạo và môi trường nghề nghiệp tiên tiến.
Với NGƯT. TS Phạm Xuân Khánh: Câu hỏi được đặt ra sau mỗi hoạt động vẫn là sinh viên được hưởng lợi gì, năng lực nào được nâng lên và cơ hội việc làm nào được mở ra?
Điểm đáng nói trong cách làm của ông là hợp tác không dừng ở những bản ghi nhớ hay những chương trình phối hợp mang tính hình thức. Câu hỏi được đặt ra sau mỗi hoạt động vẫn là sinh viên được hưởng lợi gì, năng lực nào được nâng lên và cơ hội việc làm nào được mở ra?
Cùng với đổi mới cách đào tạo là bài toán về đội ngũ. Ông xác định chất lượng của một cơ sở giáo dục trước hết nằm ở người thầy và năng lực thực hành của đội ngũ phải được đặt ngang với trình độ chuyên môn. Giảng viên được tạo điều kiện học tập, nâng cao trình độ, tiếp cận công nghệ mới và trải nghiệm tại những nền giáo dục nghề nghiệp phát triển như: CHLB Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore. Từ đó, Nhà trường từng bước hình thành lực lượng giảng viên có chuyên môn, kỹ năng nghề và khả năng cập nhật công nghệ, nhiều người đạt thành tích cao tại các hội giảng, cuộc thi kỹ năng nghề và trở thành chuyên gia huấn luyện đội tuyển.
Những thay đổi về chương trình, đội ngũ và cơ sở vật chất cùng được triển khai theo một hướng: biến HHT thành nơi người học có thể học và làm nghề một cách thực chất. Các xưởng thực hành, phòng thí nghiệm được đầu tư; chương trình đào tạo được cập nhật theo yêu cầu sản xuất; sinh viên được tham gia các cuộc thi kỹ năng nghề, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp và những hoạt động chuyên môn gắn với công nghệ mới. Chất lượng đào tạo vì thế không chỉ thể hiện qua các danh hiệu, giải thưởng mà còn ở khả năng thích ứng của sinh viên khi bước vào thị trường lao động.
Đó cũng là lý do vị thế của Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội thay đổi theo thời gian. Từ một cơ sở đào tạo mới, trường từng bước trở thành địa chỉ được học sinh, phụ huynh lựa chọn; được doanh nghiệp tìm đến để hợp tác đào tạo và tuyển dụng; được các tổ chức trong nước, quốc tế quan tâm, đồng hành. Những kết quả đó đi cùng với nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý dành cho nhà trường và cá nhân người đứng đầu, trong đó có Huân chương Lao động hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Nhì và danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc của NGƯT. TS. Phạm Xuân Khánh.
Nhưng nếu chỉ nhìn HHT qua những con số, danh hiệu hay quy mô phát triển thì chưa đủ để thấy hết vai trò của người xây dựng tập thể. Một phần quan trọng trong cách ông điều hành nằm ở việc quy tụ con người. Trong một tổ chức có quy mô ngày càng lớn, ông chú trọng xây dựng sự thống nhất từ đội ngũ quản lý đến giảng viên, người lao động; phân công rõ trách nhiệm nhưng khuyến khích sáng kiến; giữ kỷ cương nhưng không triệt tiêu sự chủ động. Sự đoàn kết trong tập thể vì thế trở thành một nguồn lực để những định hướng của nhà trường có thể đi vào thực tế.
Không chỉ xây một ngôi trường, mà xây một: “giá trị giáo dục”
Từ HHT, những đóng góp của ông còn mở rộng sang những vấn đề lớn hơn của giáo dục nghề nghiệp. Là người có nhiều năm trực tiếp tham gia đào tạo và phát triển kỹ năng nghề, ông dành sự quan tâm đáng kể cho việc nâng chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật, nghiên cứu khoa học và đổi mới phương thức đào tạo. Nhiều đề tài cấp Bộ, cấp Thành phố do ông chủ nhiệm hoặc tham gia được triển khai theo hướng giải quyết những vấn đề thực tế của nhà trường và giáo dục nghề nghiệp. Đáng chú ý, các sáng kiến về phân luồng, thu hút học sinh vào học nghề được công nhận có phạm vi ảnh hưởng toàn quốc, cho thấy những vấn đề ông theo đuổi không chỉ dừng trong phạm vi một cơ sở đào tạo.
Hiệu trưởng khẳng định: HHT luôn chủ động tham gia nhiều hoạt động hỗ trợ cộng đồng, trong đó có việc huy động giảng viên, sinh viên hướng dẫn kỹ năng số, hỗ trợ người dân và cán bộ cơ sở tiếp cận các công cụ công nghệ, trí tuệ nhân tạo.
Khoa học – công nghệ cũng được ông đưa vào sâu hơn trong hoạt động của nhà trường. Nghiên cứu không nằm riêng trong các báo cáo hay công trình, mà được gắn với chương trình, giáo trình, phòng thí nghiệm, thiết bị thực hành và phương pháp giảng dạy. Khi chuyển đổi số trở thành yêu cầu tất yếu, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội cũng chủ động tham gia nhiều hoạt động hỗ trợ cộng đồng, trong đó có việc huy động giảng viên, sinh viên hướng dẫn kỹ năng số, hỗ trợ người dân và cán bộ cơ sở tiếp cận các công cụ công nghệ, trí tuệ nhân tạo.
Ở một chiều khác, ông dành sự quan tâm đặc biệt cho những người học còn nhiều thiệt thòi. Phía sau mỗi sinh viên, ông nhìn thấy không chỉ kết quả học tập mà còn là hoàn cảnh gia đình và khả năng tiếp tục con đường học nghề. Nhà trường triển khai nhiều chương trình hỗ trợ, vận động học bổng cho học sinh, sinh viên khó khăn, trong đó có các em ở miền núi, vùng sâu, vùng xa và những địa phương chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ. Những chương trình đào tạo miễn phí dành cho người khuyết tật cũng được triển khai, gắn đào tạo nghề với kết nối việc làm để người học có thể thực sự tham gia vào thị trường lao động.
Cách làm ấy cho thấy một quan niệm nhất quán về giáo dục nghề nghiệp: dạy nghề không chỉ để có một tấm bằng, mà để người học có khả năng tự nuôi sống mình bằng nghề đã học. Với những trường hợp khó khăn, mục tiêu ấy càng có ý nghĩa. Một suất học bổng giúp một học sinh tiếp tục đến trường; một khóa học giúp người khuyết tật có nghề; một cơ hội việc làm sau tốt nghiệp có thể thay đổi cả hướng đi của một gia đình. Giá trị của giáo dục, trong cách nhìn đó, được đo bằng khả năng tạo ra cơ hội thực sự cho con người.
NGƯT. TS Phạm Xuân Khánh dành sự quan tâm đáng kể cho việc nâng chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật, nghiên cứu khoa học và đổi mới phương thức đào tạo.
Cũng từ quan điểm lấy người học làm trung tâm, những hoạt động xã hội của Nhà trường, dưới sự chỉ đạo của NGƯT. TS Phạm Xuân Khánh được mở rộng theo hướng thiết thực hơn. Từ hỗ trợ đồng bào bị thiên tai, chăm lo người có hoàn cảnh khó khăn đến việc tham gia các chương trình cộng đồng không được xem là phần việc bên ngoài nhiệm vụ đào tạo, mà là trách nhiệm của một cơ sở giáo dục đối với xã hội. Đây là nét nhất quán trong cách ông xây dựng văn hóa nhà trường: chuyên môn phải đi cùng trách nhiệm, kỷ luật phải đi cùng sự tử tế.
Hơn ba thập niên làm nghề, ông cũng để lại dấu ấn trong lĩnh vực kỹ năng nghề với vai trò chuyên gia nghề Điện tử, trực tiếp huấn luyện đội tuyển kỹ năng nghề Việt Nam tham dự các kỳ thi khu vực và thế giới. Những thành tích tại ASEAN Skills và WorldSkills là một phần trong hành trình ấy, đồng thời cho thấy giáo dục nghề nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể đào tạo những nhân lực kỹ thuật đạt chuẩn quốc tế khi được đầu tư đúng hướng và tổ chức đào tạo bài bản.
Với Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội những thành quả ấy được tạo nên từ nhiều năm tích lũy: một hướng đào tạo rõ ràng, một đội ngũ ngày càng trưởng thành, hệ thống cơ sở vật chất được đầu tư, quan hệ doanh nghiệp và quốc tế được mở rộng, hoạt động nghiên cứu gắn với thực tiễn và một tập thể có sự đồng lòng. Vai trò của người đứng đầu không nằm ở việc làm thay tất cả, mà ở khả năng nhìn thấy hướng đi, kiên trì theo đuổi và tập hợp được một đội ngũ cùng thực hiện.
Có lẽ đó cũng là điều đáng nói nhất khi nói về hành trình của NGƯT. TS. Phạm Xuân Khánh tại HHT. Gần hai thập kỷ trôi qua, những gương mặt đã thay đổi. Những lớp học đã nối tiếp nhau. Những học trò ngày nào giờ đã trở thành những người thầy, những kỹ sư thực hành, người thợ, người quản lý, những người đang tiếp tục tạo ra giá trị ở nhiều nơi. Còn thầy vẫn ở đây, vẫn bắt đầu mỗi ngày từ những điều rất đỗi quen thuộc. Và có lẽ… một người Hiệu trưởng được nhớ lâu nhất không phải bởi vị trí mình đã và đang đứng, mà bởi những con người đã trưởng thành từ nơi mình dẫn dắt, đi qua những thế hệ và ở lại trong trái tim…
Trung tâm TS & GQVL./.
